วช. HTAPC ร่วมกับ มก. และภาคีเครือข่ายจัดสัมมนาวิชาการ “ตามรอยเผา สืบสวนรอยไหม้ ไขปริศนาฝุ่นควัน ด้วยนิติวิทยาศาสตร์เชิงพื้นที่”

วันที่ 22 พฤษภาคม 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านมลพิษทางอากาศและภูมิอากาศ (HTAPC-NRCT) ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจาก วช. พร้อมภาคีเครือข่าย จัดสัมมนาวิชาการ “ตามรอยเผา สืบสวนรอยไหม้ ไขปริศนาฝุ่นควัน ด้วยนิติวิทยาศาสตร์เชิงพื้นที่” โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ มอบหมายให้ ดร.สุพัฒน์ หวังวงศ์วัฒนา ผู้อำนวยการศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านมลพิษทางอากาศและภูมิอากาศ (HTAPC-NRCT) เข้าร่วมสัมมนาวิชาการ ณ โรงแรมมารวยการ์เด้น และในรูปแบบออนไลน์ผ่านระบบ Webex และ Facebook Live เพื่อร่วมกันแกะรอยและไขปริศนาฝุ่นควันปี 2026 ด้วยการบูรณาการศาสตร์และนวัตกรรมเทคโนโลยีระดับพื้นที่ 

โดยให้ความสำคัญของการนำกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เชิงลึกเข้ามาช่วยบริหารจัดการปัญหาฝุ่นควันและจุดความร้อน เนื่องจากในปัจจุบันการนำข้อมูลไปประยุกต์ใช้ยังมีความหลากหลายและต้องการการบูรณาการข้อมูลความจริงเชิงประจักษ์อย่างเป็นระบบ เพื่อปิดช่องโหว่ความขัดแย้งของข้อมูลระหว่างหน่วยงาน ระบุแหล่งกำเนิดและเส้นทางการเคลื่อนตัวของฝุ่นควันอย่างแม่นยำ พร้อมประเมินผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ปลายลม ตลอดจนการเสริมศักยภาพให้ชุมชนท้องถิ่นสามารถเข้าถึงและใช้เครื่องมือเหล่านี้ในการบริหารจัดการพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน

การสัมมนาวิชาการครั้งนี้ได้รับเกียรติจากผู้เชี่ยวชาญระดับประเทศร่วมบรรยายพิเศษ โดย ดร.วีระศักดิ์ โควสุรัตน์ ประธานกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (Promoting Committee: PC) ของเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง ประเทศไทยปลอดภัยจาก PM2.5 และประธานสภาลมหายใจกรุงเทพ บรรยายพิเศษในหัวข้อ “สัญญาณเตือนจากลมหายใจ สู่การใช้ ‘ความจริง’ กำหนดนโยบาย” ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการใช้ข้อมูลความจริงในการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ จากนั้น ดร.สุพัฒน์ หวังวงศ์วัฒนา ผู้อำนวยการศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านมลพิษทางอากาศและภูมิอากาศ (HTAPC-NRCT) บรรยายในหัวข้อ “ถอดรหัสกลไกฝุ่นควัน จากข้อจำกัดของการควบคุม สู่ทางออกด้วยวิทยาศาสตร์” สะท้อนมุมมองการก้าวข้ามข้อจำกัดด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ นอกจากนี้ ผศ.พท.ดร.สรวิศ สุภเวชย์ หัวหน้าโครงการตามรอยเผา ได้นำเสนอผลงานวิจัยในช่วง Core Session หัวข้อ “The Data Sleuthing สืบสวนรอยไหม้ ไขปริศนาฝุ่นควัน 2026” ซึ่งเป็นการนำเสนอผลการสืบสวนเชิงลึกแบบนิติวิทยาศาสตร์เชิงพื้นที่ ผ่านการซ้อนทับข้อมูลดาวเทียมและข้อมูลภาคสนามย้อนหลัง เพื่อถอดบทเรียนพฤติกรรมการเผาและสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องร่วมกับชุมชนเพื่อฤดูกาลฝุ่นควันที่ดีขึ้นในช่วงต่อมาได้มีการจัดเสวนาพิเศษ (Panel Discussion) ในหัวข้อ “จากดวงตาบนอวกาศ สู่ปฏิบัติการบนผืนดิน (From Space to Ground Action)” ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.อนุเผา อบแพทย์ และ ผศ.พท.ดร.สรวิศ สุภเวชย์ ซึ่งได้รับความร่วมมือจากผู้แทนภาคส่วนสำคัญมาร่วมแลกเปลี่ยนความเห็น ได้แก่ ดร.เจน ชาญณรงค์ รองประธานสภาลมหายใจกรุงเทพมหานคร (ผู้แทนภาคสังคม) พร้อมด้วยผู้แทนจากภาครัฐ และผู้แทนจากภาคการเกษตร/อุตสาหกรรม โดยมุ่งเน้นการหารือในประเด็นระบบตามรอยเผาที่จะเข้ามาช่วยลดความขัดแย้งของข้อมูลในหน้างานจริง รวมถึงกลไกที่รัฐและเอกชนจะจับมือเดินหน้าต่อในฤดูฝุ่นปี 2569-2570

ในช่วงสุดท้ายของการสัมมนา เป็นสรุปทิศทางอนาคต ซึ่งทางโครงการฯ และ วช. มุ่งหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ข้อมูลความจริงและหลักฐานเชิงประจักษ์ทางวิทยาศาสตร์ที่ได้จากโครงการนี้ จะเป็นพลังสำคัญและเป็นกลไกที่สร้างระบบการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐ เอกชน และชุมชน เพื่อการจัดการปัญหาฝุ่นควัน PM2.5 ในประเทศไทยอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนต่อไป