วช. ลงพื้นที่เชียงราย ติดตามผลโครงการแก้ปัญหา PM2.5 ปีที่ 2 ชู “ศูนย์ชุมชนเกษตรกรสู้ควัน” บ้านสันทรายน้อย ต้นแบบเปลี่ยนเศษวัสดุการเกษตรสู่ผลิตภัณฑ์สร้างมูลค่า

วันที่ 28 สิงหาคม 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ลงพื้นที่ติดตามผลการดำเนินงานโครงการ “แก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือ ด้วยนวัตกรรมบูรณาการเชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน” โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ มอบหมายให้ พลเอก วินัฐ อินทรสุวรรณ ผู้ทรงคุณวุฒิ วช. และคณะ ลงพื้นที่ติดตามการดำเนินงานของกลุ่มเกษตรกร ณ ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย

โครงการดังกล่าวมี รองศาสตราจารย์ ดร.อนรรฆ ขันธะชวนะ เป็นหัวหน้าโครงการ โดยมีผู้ร่วมวิจัย นางสาวศรัณย์ชนก วงษ์เล็ก

และนายคุณานนต์ คำเรือน ร่วมนำเสนอถึงโครงการ ที่มุ่งแก้ไขปัญหาการเผาในพื้นที่เกษตรกรรมและปัญหาฝุ่น PM2.5 โดยนำองค์ความรู้และนวัตกรรมมาบูรณาการร่วมกับชุมชน เพื่อให้เกษตรกรสามารถนำเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร โดยเฉพาะฟางข้าวและตอซังข้าว มาใช้ประโยชน์แทนการเผา พร้อมต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์สร้างมูลค่าและเพิ่มรายได้ให้แก่ชุมชน ตลอดจนลดจำนวนวันที่ค่าฝุ่น PM2.5 เกินมาตรฐาน ลดผลกระทบต่อสุขภาพ และสร้างระบบการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรอย่างยั่งยืน โดยในปีที่ 2 ของโครงการ มีการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการจัดการเศษพืชและพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลายรูปแบบ อาทิ ปุ๋ยหมัก วัสดุปรับปรุงดิน ถ่านไบโอชาร์ และวัสดุก่อสร้างที่ยั่งยืน

สำหรับกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวและศูนย์ข้าวชุมชนบ้านสันทรายน้อย ตำบลบ้านด้าย อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย โดยมีประธานกลุ่ม นางเมวิกา วรรณศักดิ์ กํานันตําบลบ้านด้าย เป็นผู้ร่วมให้ข้อมูล ซึ่งเป็นกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการในปีที่ 2 มีสมาชิกจำนวน 193 ราย และมีผลงานโดดเด่นจากความมุ่งมั่นในการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการบริหารจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร จึงได้รับการสนับสนุนให้จัดตั้งเป็นหนึ่งใน 6 “ศูนย์ชุมชนเกษตรกรสู้ควัน” ของโครงการ เพื่อเป็นศูนย์เรียนรู้และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรและเทคโนโลยีการผลิตให้แก่โรงเรียน หน่วยงานภาครัฐ และกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่

จุดเด่นสำคัญของศูนย์ชุมชนเกษตรกรสู้ควันบ้านสันทรายน้อย ได้แก่ การผลิตปุ๋ยหมักผสมไบโอชาร์และแหนแดง ซึ่งสามารถนำกลับไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่การเกษตร รวมถึงการนำเยื่อกระดาษจากฟางข้าวมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์รักษ์โลก อาทิ กระดาษ ถุง พัด สมุด และกระถางเพาะกล้า สอดคล้องกับแนวทางของโครงการที่มุ่งนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาสร้างผลิตภัณฑ์ที่สามารถนำกลับไปใช้ในแปลงเพาะปลูก ช่วยลดการเผาและลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมี

การดำเนินงานของศูนย์ชุมชนเกษตรกรสู้ควันบ้านสันทรายน้อย สะท้อนการนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม โดยเปลี่ยนฟางข้าวและเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรจากปัญหาที่นำไปสู่การเผาและก่อให้เกิดฝุ่นควัน ให้กลายเป็นทรัพยากรที่สามารถสร้างมูลค่า ทั้งปุ๋ย วัสดุปรับปรุงดิน และผลิตภัณฑ์รักษ์โลก ควบคู่กับการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมขยายองค์ความรู้จากศูนย์เรียนรู้ไปสู่เกษตรกรและชุมชนโดยรอบ เพื่อเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหา PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนืออย่างต่อเนื่องและยั่งยืน